Օքսիդացման աստիճան

Մենդելեևի պարբերական աղյուսակ

Սովորել

դասագիրք, էջ 164

Տեսանյութ

Վիրտուալ լաբորատորիա

Օքսիդացման աստիճանի որոշման օրինակներ

ՄիացությունՏարր 1Տարր 2Ընդհ լիցք= 0
H₂OH = ____O = −2____ + (−2) = 0
SO₂S = ____O = −2____ + (−4) = 0
SO₃S = ____O = −2____ + (−6) = 0
P₂O₅P = ____O = −2____+ (−10) = 0

1) H₂O

2 × (H) + (−2) = 0
H = ______

2) SO₂

1×S + 2 × (−2) = 0
S = ______

3) SO₃

1×S + 3 × (−2) = 0
S = ______

4) P₂O₅

2 × (P) + 5 × (−2) = 0
P = ______

Օրինակներ 2 

H₂SO₄, H₂SO₃, H₂CO₃, HNO₃

Տնային առաջադրանքներ

1-Ի՞նչ ենք հասկանում տարրի օքսիդացման աստիճան ասելով:

2-Ինչպե՞ս է գրառվում օքսիդացման աստիճանը:

օգտագործելով ամբողջ թվեր օրինակ 0, +1, -2, +3

3-Թվարկեք հաստատուն օքսիդացման աստիճան ունեցող տարրեր: 

(Li),Na,(Mg)

4-Որոշել տարրերի օքսիդացման աստիճանը հետևյալ միացություններում:

HJ, H2Se, SiO2

BaO, N2O5, P2O5, CO2,

H3PO4, H2SiO3, HPO3, NaNO3

5-Օքսիդացման աստիճանը կարող է լինել.

ա/ միայն բացասական

բ/միայն դրական

գ/և՛ բացասական, և՛ դրական

դ/բացասական, դրական և զրոյական

6-Ջրում և ջրածնի պերօքսիդումթթվածնի օքսիդացման աստիճանը համապատասխանաբար հավասար է.

ա/ -2, -2

բ/ -2,+2

գ/-2, -1

դ/ +2, 0

Առաջադրանք 7-րդ դաս․,ապրիլի 25-30

Առաջադրանք 1. Թևավոր խոսք «Դանայան տակառ»  համացանցից գտիր ի՞նչ է նշանակում այն։

դա նշանակում է անվերջանալի աշխատանք

Հայաստանը Պարսկաստանի, Բյուզանդիայի և Արաբական խալիֆայության միջև

Սիրելի սովորողներ, դասագիրքից սովորիր դասը – Պայքար ինքնավարության համար /էջ 129-132/

Ինչո՞ւ է դա կարևոր այսօր/ծանոթացիր/
450-451 և 482-484 թթ. ապստամբությունների և հայ ժողովրդի մղած ազատագրական համառ պայքարի արդյունքում ձախողվեցին Հայաստանը Պարսկաստանի մի սովորական մարզ դարձնելու, հայերին դավանափոխելու և ձուլելու
բոլոր փորձերը։ Հայաստանը պահպանեց իր քաղաքական ինքնուրույնությունը և տնտեսական ու մշակութային զարգացման հնարավորությունները։ Այսօր ևս քաղաքական ինքնուրույնությունը, տնտեսական և մշակութային զարգացումն ապահովելու համար մտավոր ու ֆիզիկական համարժեք ջանքեր են անհրաժեշտ։ Պետական քաղաքականության խնդիրներից է կայուն, երկարաժամկետ միջազգային հարաբերությունների ստեղծումը պաշտպանության, տնտեսության ու մշակույթի ոլորտներում։

Թևավոր խոսք «Դանայան տակառ»  համացանցից գտիր ի՞նչ է նշանակում այն։


ԱՎԱՐԱՅՐԻ ճակատամարտ | Վարդանանք – Դիտիր տեսանյութը և 10-15 նախադասությամբ գրիր, ի՞նչ հասկացար և սովորեցիր։

Տեսանյութը մի շատ հին ու մեծ կռվի մասին է որի անունը Ավարայրի ճակատամարտ է: Պարսիկները շատ մեծ բանակ ունեին ու ուզում էին, որ հայերը փոխեն իրենց կրոնը, բայց հայերը չէ ասացին: Մի քաջ առաջնորդ որի անունը Վարդան Մամիկոնյան էր, հավաքեց 66000 զինվոր, որ պաշտպանի իրենց հողն ու հավատքը:Պարսիկները շատ ավելի ուժեղ էին, նրանք նույնիսկ հսկա փղեր ու շատ վախենալու զինվորներ ունեին: Երկու բանակները հանդիպեցին Տղմուտ գետի մոտ մի շաբաթ առավոտ, շատ մեծ կռիվ էր և Վարդան Մամիկոնյանը մահացավ կռվելու ժամանակ:

Առաջադրանք 2.Դաս –  Հայաստանը և պարսկա-բյուզանդական մրցակցությունը VI դարում/ էջ 135-138/

Հայաստանի երկրորդ բաժանումը Բյուզանդիայի և Սասանյան Իրանի
միջև (591 թ.)

  1. Ինչպիսի՞ հետևանքներ կարող էր ունենալ հայության համար Հայաստանի այս նոր բաժանումը, որով երկրի մեծագույն մասն անցնում էր Բյուզանդիային։

Դավիթ Անհաղթ

Դավիթը ծնվել է շատ հին ժամանակներում մի փոքր գյուղում: Նա շատ էր սիրում սովորել դրա համար գնաց հեռու երկրներ, որ դառնա ամենախելացին:
Նա մասնակցում էր խաղ-մրցույթների, բայց ոչ թե վազելու, այլ խելքի ու խոսելու Նա այնքան լավ էր պատասխանում բոլոր հարցերին, որ ոչ մի անգամ չպարտվեց: Դրա համար բոլորը նրան կոչեցին Անհաղթ:
Հետո նա հետ եկավ Հայաստան, որ երեխաներին ու մեծերին սովորեցնի ճիշտ մտածել: Նա գրեց ու թարգմանեց շատ գրքեր:

Առաջադրանք 7-րդ դասարան /էսսե/ Ար­շա­կու­նի­նե­րի հաս­տա­տու­մը Հայոց գա­հի­ն

Արշակունիները առաջ, երկու ուժեղ երկրներ ուզում էին կառավարել Հայաստանը, որովհետև նրա տեղը շատ կարևոր էր։ Դրա պատճառով պատերազմներ հաճախ էին լինում և Հայաստանի անկախությունը անկայուն էր
Արշակունիները թագավորական տոհմ էին որոնք կապված էին Պարթևաստանի արքայական ընտանիքի հետ։ Պարթևները ուզում էին ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ Հայաստանի վրա։ Երկարատև պատերազմի ժամանակ՝ Հռոմի և Պարթևաստանի միջև, Տրդատ Ա դարձավ Հայաստանի թագավոր 53 թվականին և սկսվեց Արշակունիների իշխանությունը։
Ներոն չէր ընդունում դա և փորձում էր Հայաստանը վերցնել իր վերահսկողության տակ բայց հայ-պարթևական բանակը հաղթեց հռոմեացիներին։
Դրանից հետո սկսվեցին բանակցություններ և վերջում եղավ համաձայնություն։ Այդ համաձայնությամբ Տրդատ Ա -ը ճանաչվեց Հայաստանի թագավոր, բայց նա գնաց Հռոմ և թագը ստացավ Ներոնից։ Հայաստանը պահեց իր անկախությունը բայց նաև խաղաղություն ուներ Հռոմի հետ։ Այդ Հռոմ գնալը շատ կարևոր էր, որովհետև վերջ տվեց երկար պատերազմներին Հռոմի և Պարթևաստանի միջև Հայաստանի համար։
Իմ կարծիքով, Արշակունիների հաստատումը շատ կարևոր քայլ էր Հայաստանի համար։ Եթե դա չլիներ, Հայաստանը կարող էր կորցնել իր անկախությունը։ Արշակունիները օգնեցին, որ Հայաստանը մնա անկախ և զարգանա։

Ապրիլի 20-23

Հարգելի՛ սովորողներ, այս շաբաթ ներկայացնելու եք հետևյալ թեմաները․

Դասարանական աշխատանք․

  • Թռչունների մարմինը բաժանվում է՝
    ա) գլուխ, կրծքավանդակ, որովայն
    բ) գլուխ, իրան, պոչ
    գ) գլուխ, պոչ, վերջույթներ
    դ) իրան, վերջույթներ, պոչ
  • Թռչունների առջևի վերջույթները վերափոխված են՝
    ա) լողակների
    բ) թևերի
    գ) թաթերի
    դ) լողաթաթերի
  • Թռչունների մարմինը ծածկված է՝
    ա) մաշկով
    բ) թեփուկներով
    գ) փետուրներով
    դ) մազերով
  • Կտուցի հիմնական գործառույթն է՝
    ա) շնչառություն
    բ) սնունդ ընդունել և մշակել
    գ) շարժվել
    դ) պաշտպանվել
  • Թռչունների հետևի վերջույթները ծառայում են՝
    ա) թռչելու
    բ) սնունդ մարսելու
    գ) քայլելու և վայրէջքի
    դ) շնչառության
  • Թռչունների պոչը մասնակցում է՝
    ա) մարսողությանը
    բ) շնչառությանը
    գ) թռիչքի ուղղության կարգավորմանը
    դ) ձայնարտադրությանը
  • Թռչունների աչքերը բնութագրվում են՝
    ա) թույլ զարգացած
    բ) բացակայող
    գ) լավ զարգացած
    դ) անշարժ
  • Արտաքին ականջը թռչունների մոտ՝
    ա) կա և մեծ է
    բ) բացակայում է
    գ) միայն ջրային տեսակների մոտ կա
    դ) ծածկված է մազերով
  • Թռիչքային փետուրները հիմնականում գտնվում են՝
    ա) պոչում
    բ) գլխում
    գ) թևերում
    դ) ոտքերում
  • Թռչունների մարմնի ձևը հիմնականում՝
    ա) քառակուսի է
    բ) երկարավուն և օդադինամիկ
    գ) կլոր և ծանր
    դ) անկանոն

ապրիլ ամսվա ամփոփում

․ Սողունների արտաքին կառուծվացքը և տարածվածություն

Նրանք ունեն պաշտպանիչ չոր մաշկ, չորս ոտք ու պոչ Ապրում են աշխարհի չոր վայրերում։
2․ Սողունների ներքին օրգանների կառուցվածք և գործառույթներ

Նրանք ունեն 3 խորշանի սիրտ ու սառնարյուն են
3․ Ինչպես են բազմանուն սողունները

Նրանք ներքին բեղմնավորում ունեն ու ցամաքում պինդ ձվեր են դնում


4․ Երկկենցաղների արտաքին կառուցվածքը և նրանց տարածվածությունը

Նրանք ունեն թաց մաշկ և ապրում են խոնավ միջավայրերում


5․Երկկենցաղների ներքին օրգանների կառուցվածք և բազմացում

Նրանց սիրտը 3 խորշ ունի, ու նրանք շնչում են թոքերով և խոնավ մաշկով։


6․Թռչունների արտաքին կառուցվածք և ներքին օրգանների կառոցվածք

Նրանք ունեն սնամեջ ոսկորներ, տաքարյուն են և ունեն 4 խորշանի սիրտ


7․ Ապրիլ ամսվա բլոգային աշխատանքներ։

Առաջադրանք 7-րդ դասարան,ապրիլի 11-23

Առաջադրանք 1

Թևավոր խոսք «Լուկուլոսյան խնջույք»  համացանցից գտիր ի՞նչ է նշանակում այն։

Շատ շքեղ և թանկ խնջույք։

Ներբեռնել դասագիրքը, սովորել դասը –  Ար­շա­կո­ւնյաց Հայաս­տա­նի բա­ժա­նո­ւմն ու ան­կու­մը /էջ115-120/

Բառարան
Ա­վատ | տի­րա­կա­լի կող­մից ա­վա­տա­ռո­ւին(վասա­լին) տր­ված հո­ղային տի­րույթ։­
Ա­վա­տա­ռու | ան­ձ, ո­րը տի­րո­ջից հո­ղի շնո­րհ է ստա­ցե­լ՝ հա­վա­տար­մու­թյան և ծառայությունների դի­մա­ց։­
Ա­վա­տա­տի­րու­թյո­ւն | սո­ցի­ալ-տն­տե­սա­կան խի­ստ աս­տի­ճա­նա­կա­րգ­ված հա­մա­կա­րգ՝ հիմնված հո­ղե­րի բա­շխ­ման և ան­ձնա­կան հավա­տար­մու­թյան վրա։
Ա­զատ­ներ և ա­նա­զատ­ներ | մի­մյան­ցից ի­րավունք­նե­րով և պար­տա­կա­նու­թյո­ւն­նե­րով ա­ռա­նձ­նա­ցած հա­սա­րա­կա­կան խա­վե­ր։

Պատասխանիր հարցերին/գրավոր/

Հիմնական գաղափարներ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչ­պե­՞ս ար­մա­տա­վոր­վեց ա­վա­տա­տի­րու­թյո­ւնն Ար­շա­կու­նյաց Հայաս­տա­նո­ւմ։

Թագավորը հող էր տալիս նախարարներին ծառայության դիմաց։


բ. Բա­ցատ­րի­՛ր։ Ին­չո­՞վ էր պայ­մա­նա­վոր­ված թա­գա­վո­րա­կան իշ­խա­նու­թյան թու­լա­ցու­մը
ա­վա­տա­տի­րու­թյան ձևա­վոր­ման ըն­թաց­քո­ւմ։

Նախարարները ուժեղացան և ունեցան իրենց զորքերը։
գ. Հիմա­վո­րի­՛ր։ Ին­չո­՞ւ Հռո­մը չհան­դո­ւր­ժեց Պապ ար­քայի ձեռ­նար­կած վե­րա­փո­խու­թյո­ւն­նե­րը և
կազ­մա­կեր­պեց նրա սպա­նու­թյու­նը։

Հռոմը վախեցավ, որ Հայաստանը կդառնա անկախ և ուժեղ։

Արքայացանկ

ԱրքաԳահակալման ժամանակաշրջանԾանոթագրություններ
Տրդատ Ա[2]52 թվականից, պաշտոնապես՝ 66 – 88 թվականներՊարթևաց Արշակունի արքա Վոնոն Բ–ի որդին, Պարթևաստանի թագավոր Վաղարշ Ա–ի եղբայրը։ Գահ է բարձրացել հայկական ավագանու աջակցությամբ։
Սանատրուկ88 – 110 թվականներՀաջորդել է հորը՝ Տրդատ Ա արքային։ Ըստ Մովսես Խորենացու` Սանատրուկը 91 թվականին արշավել է Աբգար Զ թագավորի (71-91) դեմ և գրավել ու Մեծ Հայքին է միավորել Օսրոյենե–Եդեսիայի թագավորությունը։ Ըստ հունահռոմեական պատմիչների` Սանատրուկը տիրել է նաև Ասորիքի մի մասին։
Աշխադար110 – 113 թվականներՀաջորդը՝ Տրդատ Ա–ի, որդին՝ Պարթևաստանի Բակուր II թագավորի։ Գահ է բարձրացել Հռոմի և Պարթևաստանի փոխհամաձայնությամբ։
Պարթամասիր113 – 114 թվականներՊարթև Արշակունի արքա Բակուր II որդին։ Առանց Հռոմի գիտության, Պարթամասիրին գահ է բարձրացրել Պարթևաց Խոսրով թագավորը՝ գահընկեց անելով նրա ավագ եղբայր Աշխադարին։
Վաղարշ Ա117 – 144 թվականներՍանատրուկ թագավորի որդին։ 116 թվականի ամռանը գլխավորելով հռոմեական նվաճողների դեմ հայերի ազատագրական պայքարը` վերականգնել է երկրի անկախությունը և Պարթևաց Խոսրով Ա արքայի աջակցությամբ հռչակվել Մեծ Հայքի թագավոր։ Նրա գահակալման տարիներն ընթացել են խաղաղությամբ և շինարարական աշխատանքներով։ Ըստ Մովսես Խորենացու` Վաղարշը վերակառուցել է հին Վարդգեսավանը և իր անունով կոչել Վաղարշապատ քաղաքը, այժմ՝ Էջմիածին։ Վաղարշին գահընկեց է արել Հռոմի Անտոնինոս Պիոս կայսրը՝ Մեծ Հայքի թագավոր կարգելով Սոհեմոսին։
Սոհեմոս144 – 161 թվականներՀայոց գահը ստացվել է Անտոնինոս Պիոսից՝ հաջորդելով գահընկեց Վաղարշ Ա–ին։ Սոհեմոսի գահակալումը դիտելով Հռանդեայի պայմանագրի խախտում, 161 թվականին Անտոնինոս Պիոսի մահից հետո պարթևական զորքերը մտել են Մեծ Հայք, տապալել Սոհեմոսին և գահ բարձրացրել Բակուր Ա Արշակունուն։ Սոհեմոսը ապաստանել է Հռոմում, այնտեղ ընտրվել ծերակույտի անդամ։
Բակուր Ա161 – 162 թվականներԳահ է բարձրացել Պարթևաց Վաղարշ III թագավորի աջակցությամբ` հռոմեական դրածո Սոհեմոս թագավորի տապալումից հետո։ Բակուրի մասին տեղեկությունները կցկտուր են։ Հռոմեական զորավար Ստատիոս Պրիսկոսը համառ կռիվներով գրավել է Արտաշատը և ձերբակալել Բակուրին։
Վաղարշ Բ186 – 198 թվականներԵնթադրվում է, որ Վաղարշ Ա–ի սերնդից էր։ Հռոմի դրածո Սոհեմոսի մահից հետո օգտվելով կայսրության ներքին գահակալական կռիվներից` Վաղարշ Բ-ն երկրից դուրս է քշել հռոմեական կայազորը և հռչակվել Մեծ Հայքի թագավոր։ 193 թվականին Վաղարշ Բ հրաժարվել է օգնել Հռոմի արևելյան զորքերի հրամանատար և կայսերական գահի հավակնորդ Նիգերոսին, իսկ վերջինիս պարտությունից հետո բանակցել Սեպտիմիոս Սևերոս կայսեր հետ և կանխել նրա ներխուժման վտանգը։ Վաղարշ Բ–ի խոհեմ արտաքին քաղաքականության շնորհիվ պահպանվել է Մեծ Հայքի անկախությանը, ի դեմս նրա, հիմնվել է հայ Արշակունիների ինքնուրույն և ժառանգական արքայատունը։ Վաղարշ Բ նետահար զոհվել է Կովկասի լեռնաբնակների դեմ հաղթական կռիվներից մեկում։
Խոսրով Ա198 – 216 թվականներՀաջորդել է հորը՝ Վաղարշ Բ-ին։ Խոսրովի գահակալման տարիները վիճելի են պատմագիտության մեջ։ Գահակալման սկզբին Խոսրովն անցել է Կովկասյան լեռները, պատժել խազրաց և բասլաց ցեղերն, ապահովել պետության հյուսիսային սահմանները։ Պաշտանելով քրմական դասի շահերը՝ հալածել է քրիստոնեական համայնքներին։ 215 թվականին Հռոմի հետ բարեկամանալու նպատակով այցելել է Կարակալա կայսրին, սակայն ձերբակալվել է։ Կարակալայի արարքը հռոմեացիների դեմ է հանել Հայոց բանակը, և նա հարկադրված ազատել է Խոսրովին։ 216 թվականին Խոսրովը պարթևաց զինակցությամբ հաղթել է վերստին նվաճումների ելած Կարակալային։ Խոսրովը զոհ է դարձել պարսից (հավանորեն Արտաշիր I-ի որդու՝ Հայոց դրածո թագավոր Որմիզդ-Արտաշիրի) կազմակերպած դավադրության։
Տրդատ Բ217 – 252 թվականներԽոսրով Ա-ի որդին։ 216 թվականի մայիսին Հռոմեական կայսր Կարակալլան իր մոտ է կանչում Հայոց Խոսրով Ա թագավորին և նրա կնոջը ու բանտարկում։ Կարակալայի այդ արարքը հանգեցրել է Հայաստանում Հռոմի դեմ ապստամբության։ Հռոմի կայսրը ապստամբ հայերի դեմ է ուղարկել իր զորավարներից Թեոկրիտոսին, որը, սակայն, պարտություն է կրել և հեռացել Հայաստանից։ Հայոց գահ է բարձրանում Տրդատ Բ-ն։
Արտավազդ Ե253 – 272 թվականներԳահակալել է Շապուհ I–ի օգնությամբ, երբ Մեծ Հայքը ենթարկվել էր Սասանյան Իրանի գերիշխությունը։ Հռոմեական պատմիչ Տրեբելոս Պոլիոնոսը հաղորդում է, որ 260 թ–ին Արտավազդի զորքերը մասնակցել են Եդեսիայում Վալերիանոս կայսեր զորքերի դեմ Շապուհ I–ի շահած ճակատամարտին։ Արտավազդը Շապուհից նամակով խնդրել է արձակել Վալերիանոս կայսրին, որի գերման պատճառով Հռոմը թշնամացել է նաև Մեծ Հայքի հետ։
Խոսրով Բ279 – 287 թվականներԽոսրով Բ-ն հայոց թագավոր Տրդատ Բ-ի որդին էր։ Հաջորդել է հորը և հռոմեացիների օգնությամբ հաստատվել հայկական գահին։ Սպանվել է 287 թվականին՝ Շապուհ I-ի հրահանգով պարթև Անակի կողմից՝ Վաղարշապատում։ Հայ ազնվականությունը վրեժ է լուծում նրանից, սպանվում են Անակի ընտանիքի բոլոր անդամները, բացի երիտասարդ Գրիգորից։
Տրդատ Գ Մեծ287 – 330 թվականներՀայոց թագավոր Խոսրով Բ Արշակունու (272-287) որդին։ Կրթվել և դաստիարակվել է հռոմեական արքունիքում։ Ըստ պատմիչներ Ագաթանգեղոսի և Մովսես Խորենացու, տիրապետելով արտակարգ ուժի, աչքի է ընկել կրկեսամարտերում, ինչպես նաև՝ Հռոմեական կայսրության մղած պատերազմներում։ Հռոմեական զորքերի ուղեկցությամբ 287 թվականին Տրդատը գալիս է Մեծ Հայք՝ գահը վերադարձնելու։ Նրան է միանում նաև Անակի որդի երիտասարդ Գրիգորը՝ դառնալով արքայի հավատարիմ զինակիցը։ Տրդատ Գ Մեծ Արշակունին քրիստոնեությունը ճանաչել է Մեծ Հայքի պետական պաշտոնական կրոն։
Խոսրով Կոտակ330 – 338 թվականներՀաջորդել է հորը՝ Տրդատ Գ Մեծին։ Վերջինիս մահից հետո երկրում ստեղծվել էր խառնակ իրադրություն։ Գահին էր ձգտում Հայոց հյուսիս–արևելյան կուսակալ Սանատրուկ Արշակունին։ Պարսից Շապուհ II արքայի զինակցությամբ ապստամբել էր Հայոց հարավային կուսակալը՝ Աղձնիքի անջատամետ բդեշխ Բակուրը։ Այդ պայմաններում Հայոց կաթողիկոս Վրթանես Ա Պարթևի գլխավորած հակապարսկական խմբակցությունը Խոսրովին գահ բարձրացրեց Կոստանդինոս կայսեր ուժերով։ Խոսրովը ճնշեց Բակուր բդեշխի խռովությունը, վերամիավորեց Աղձնիքն ու Հայոց Միջագետքը։ Բնաջնջեց վիճելի կալվածների համար միմյանց դեմ կռվող նախարարներին՝ Որդունիներին ու Մանավազյաններին, բռնագրավեց նրանց կալվածները նա Վաչե Մամիկոնյան սպարապետի գլխավորությամբ զորաբանակ է ուղարկում նշված տոհմերի դեմ, որոնք կատարում են արքայի հրամանը և հիմնահատակ ոչնչացնում այս նախարարական տները։ Պարսկաստանին տարեկան որոշ հարկ վճարելու պայմանով Խոսրովը հաշտվեց նաև Շապուհ II-ի հետ։
Տիրան Բ338 – 350 թվականներՀաջորդել է հորը՝ Խոսրով Գ Կոտակին։ 338 թվականի գարնանը, երբ Պարսից արքա Շապուհ II–ի զորքերը ներխուժել են Հայաստան, Տիրանը Հայոց կաթողիկոս Վրթանես Ա Պարթևի հետ հարկադրաբար ապաստանել է Բյուզանդիայում։ Գահին վերահաստատվել է 339 թվականի գարնանը՝ Հռոմի Կոստանդիոս I կայսեր օգնությամբ։ Հռոմի հետ կնքած պայմանագրով Տիրանը ճանաչել է նրա գերիշխանությունը, պատանդ տվել Տրդատ որդուն և թոռներին։ Տիրանի գահակալման առաջին տարիներն անցել են համեմատաբար խաղաղ։ Վարել է պետական իշխանության կենտրոնացման քաղաքականություն։
Արշակ Բ350 – 368 թվականներ350 թվականին Ոսխայի ճակատամարտում հայ–հռոմեական ուժերը հաղթել են պարսից Սասանյան արքա Շապուհ Բ Երկարակյացին (309-379) և հարկադրել գերությունից ազատել հայոց թագավոր Տիրանին։ Քանի որ Տիրանը կուրացվել էր, գահաժառանգ Արտաշեսը մահացել, իսկ մյուս որդին՝ Տրդատը, պատանդ էր Բյուզանդիոնում, ուստի Հռոմի և Պարսկաստանի համաձայնությամբ թագավորել է Արշակ Բ-ն։
Պապ370 – 374 թվականներԱրշակ Բ-ի և Փառանձեմի որդին։ Պապը անչափահաս ժամանակ ստանձնել է Արշակունիների գահը, քանի որ իր հայրը գերի էր Անհուշ բերդում։ Նա Մեծ Հայքում որպես արքա հաստատվեց Հռոմեական կայսրության օգնությամբ։ Սպարապետ Մուշեղ Մամիկոնյանի ղեկավարությամբ հայ-հռոմեական զորքը կարողացել է հաղթանակ տոնել պարսիկների նկատմամբ և Մեծ Հայքը ամբողջովին անկախ դարձնել։
Վարազդատ374 – 378 թվականներՀաջորդել է իր ազգական՝ Պապ թագավորին։ Մանուկ հասակում Վարազդատին խնամել և դաստիարակել է Բաթ Սահառունին։ Պատանեկության տարիներին ապրել և կրթվել է Հռոմում։ Գահակալել է Հռոմի Վաղես կայսեր աջակցությամբ։ 377 թ.–ին Վարազդատը հարկադրված է եղել ընդունել Սասանյան Պարսկաստանի գերիշխանությունը։ Վարազդատը աղբյուրներում հայտնի է նաև որպես բազմակողմանի զարգացած մարզիկ։ Նրա անունը դրոշմվել է մարմարյա սալիկին՝ որպես վերջին 393 օլիմպիադայի չեմպիոնի։
Արշակ Գ378 – 389 թվականներՊապի որդին և հաջորդը։ Մանվել Մամիկոնյան սպարապետը, գահընկեց անելով Վարազդատ թագավորին, Հայոց գահին բարձրացրել է մանկահասակ Արշակին՝ դառնալով նրա նախնակալը։ Փավստոս Բյուզանդի վկայությամբ, Մանվել Մամիկոնյանը 384–ին՝ վախճանվելուց առաջ, հատուկ գրությամբ Հայաստանը և Արշակ թագավորին «հանձնել է» Հռոմի կայսրին։ 385–ին Արշակը ստիպված հեռացել է հռոմեական Հայաստան՝ ապաստանելով Եկեղյաց գավառում։ Արշակ Գ-ի օրոք՝ 387 թվականին Հայաստանը բաժանվել է երկու մասի՝ Հռոմի և Պարսկաստանի միջև։
Խոսրով Դ384 – 388 թթ., 414 – 415 թվականներԱրշակ Գ թագավորի խնամակալ Մանվել Մամիկոնյանի մահից հետո, հայ նախարարների պահանջով, Պարսից Շապուհ III արքան Հայոց գահին դրեց պատանի Խոսրովին՝ նրան կնության տալով իր քույր Զրվանդուխտին և խնամակալ կարգելով պարսիկ իշխան Զիկին։
Վռամշապուհ388 – 414 թվականներ[3]Հաջորդել է եղբորը՝ Խոսրով Դ–ին։ Գահակալել է համեմատաբար խաղաղ ժամանակաշրջանում, հաշտ ու բարեկամական հարաբերություններ պահպանել ինչպես Սասանյան Պարսկաստանի, այնպես էլ Հռոմեական կայսրության հետ։ Վռամշապուհը մեծապես աջակցել է Հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևին և Մեսրոպ Մաշտոցին՝ հայ նոր գրերի ստեղծման և լուսավորական ձեռնարկումներին։ Վռամշապուհին նաև հաջողվել է միավորել Մեծ Հայքի երկու մասերը։
Շապուհ Պարսիկ416 – 419 թվականներՄեծ Հայքի պարսկական հատվածի դրածո արքա Սասանյան արքայատոհմի կողմից։ Պարսից Սասանյան արքա Հազկերտ I-ը 416 թ. հայոց Խոսրով Գ Արշակունի արքայի մահից հետո իր որդիներից Շապուհին նշանակում է Հայոց արքա։ Ըստ Մովսես Խորենացու` հայ նախարարները մշտապես ծիծաղում և արհամարհանքի էին ենթարկում Շապուհին։ 419 թ. Իրանում սկսվում են ներքին խժդժումներ և Շապուհը մեկնում է Իրան հորն օգնելու, որտեղ էլ և հոր հետ սպանվում է։
Արտաշես Դ422 – 428 թվականներՀայ Արշակունի հարստության վերջին ներկայացուցիչը, Վռամշապուհ թագավորի որդին։

387 թ. Հայաս­տա­նի բա­ժա­նու­մը Հռո­մի և Սա­սա­նյան Ի­րա­նի մի­ջև

  1. Բացահայտի՛ր քարտեզը։ Ին­չո­՞ւ է­ին Հռո­մն ու Պա­րս­կաս­տա­նը ձգ­տո­ւմ, որ Մեծ Հայքն ի­րե­նց
    դաշնակի­ցը լի­նի։
  2. Կիրառի՛ր աշխարհագրական հմտություններդ: Ի՞նչ ես կար­ծո­ւմ, ին­չո­՞ւ են Մեծ Հայքից Հռո­մին անցած տա­րա­ծք­նե­րը զի­ջո­ւմ Պա­րս­կաս­տա­նին ան­ցած տա­րա­ծք­նե­րի­ն։

Առաջադրանք 2

Թևավոր խոսք  «Անցնել Ռուբիկոնը» համացանցից գտիր ի՞նչ է նշանակում այն։

Վերադարձ չունեցող կարևոր որոշում ընդունել։

Սովորիր դաս – Ար­շա­կո­ւնյաց Հայաս­տա­նի սո­ցի­ալտնտե­սա­կան և մշա­կու­թային կյան­քը /էջ 122- 126/

Բառարան
Հայ­րե­նիք | միջ­նա­դա­րյան Հայաս­տա­նո­ւմ սե­փա­կա­նու­թյան ի­րա­վո­ւն­քի (ժա­ռան­գա­կան) հիմ­նա­կան տե­սա­կը­։
­Պա­րգ­ևա­կա­նք | ծա­ռայու­թյան դի­մաց ար­քայի և խո­շոր նա­խա­րար­նե­րի շնոր­հած հո­ղի պայ­մա­նա­կան սե­փա­կա­նու­թյու­նը։
Գան­ձա­գին | առք ու վա­ճառ­քի են­թա­կա մաս­նա­վոր սե­փա­կա­նու­թյու­նը։

Պատասխանիր հարցերին

Քննադատական մտածողություն

  1. Ընդ­հան­րաց­րո։ Ին­չո­՞վ էր պայ­մա­նա­վոր­ված Ար­շա­կու­նյաց Հայաս­տա­նո­ւմ ար­քայա­կան
    իշ­խա­նու­թյան թու­լա­ցու­մը։

Նախարարները ուժեղացան, պետությունը բաժանվեց։

  1. Ճա­նա­չի­՛ր ազ­դե­ցու­թյու­նը։ Ի՞նչ հետ­ևա­նք­ներ ու­նե­ցավ քա­ղաք­նե­րի ան­կո­ւմն Ար­շա­կու­նյաց
    Հայաս­տա­նո­ւմ։

Առևտուրը թուլացավ, մարդիկ գնացին գյուղեր։

  1. Վեր­լու­ծի­՛ր: Ի՞նչ փո­փո­խու­թյո­ւն­նե­րի հան­գեց­րեց ա­վա­տա­տի­րա­կան կար­գե­րի ձևա­վո­րու­մը
    Ար­շա­կու­նյաց Հայաս­տա­նո­ւմ։

Հողը դարձավ հիմնական հարստություն, նախարարները ուժեղացան։

Ծանոթացիր – Ին­չո­՞ւ է դա կար­ևոր այ­սօր
Հայաս­տա­նո­ւմ Ար­շա­կու­նի­նե­րի իշ­խա­նու­թյան ժա­մա­նա­կա­շր­ջա­նը նշա­նավոր­վեց մշա­կու­թային այն­պի­սի ան­ցո­ւմ­նե­րով , ո­րո­նք պայ­մա­նա­վո­րե­ցին նաևսո­ցի­ա­լա­կան փո­փո­խու­թյո­ւն­նե­ր։ Այդ­պի­սին էր հել­լե­նիս­տա­կան մշա­կույ­թի
նա­հանջը, ո­րի հետ­ևա­նք­նե­րը նաև քա­ղա­քա­կան է­ի­ն։ Տե­ղի ու­նե­ցող փո­փո­խություն­նե­րն ազ­դո­ւմ է­ին ինչ­պես մա­րդ­կային հա­րա­բե­րու­թյո­ւն­նե­րի, այն­պես էլ հասա­րա­կու­թյան կա­ռո­ւց­ված­քի ու կազ­մա­կե­րպ­ման ձևե­րի վրա։
Այ­սօր ևս մշա­կույթն այն­պես է ազ­դո­ւմ մեր հայա­ցք­նե­րի և վար­քագ­ծի վրա, որ հա­ճախ մե­նք նույ­նի­սկ տե­ղյակ չե­նք լի­նո­ւմ այդ ազ­դե­ցու­թյան մա­սի­ն։


Առաջադրանք 7-րդ դասարան,ապրիլի 11-23

Առաջադրանք 1

Թևավոր խոսք «Լուկուլոսյան խնջույք»  համացանցից գտիր ի՞նչ է նշանակում այն։

դա նշանակում է շատ թանկ և մեծ խնջույք

Ներբեռնել դասագիրքը, սովորել դասը –  Ար­շա­կո­ւնյաց Հայաս­տա­նի բա­ժա­նո­ւմն ու ան­կու­մը /էջ115-120/

Բառարան
Ա­վատ | տի­րա­կա­լի կող­մից ա­վա­տա­ռո­ւին(վասա­լին) տր­ված հո­ղային տի­րույթ։­
Ա­վա­տա­ռու | ան­ձ, ո­րը տի­րո­ջից հո­ղի շնո­րհ է ստա­ցե­լ՝ հա­վա­տար­մու­թյան և ծառայությունների դի­մա­ց։­
Ա­վա­տա­տի­րու­թյո­ւն | սո­ցի­ալ-տն­տե­սա­կան խի­ստ աս­տի­ճա­նա­կա­րգ­ված հա­մա­կա­րգ՝ հիմնված հո­ղե­րի բա­շխ­ման և ան­ձնա­կան հավա­տար­մու­թյան վրա։
Ա­զատ­ներ և ա­նա­զատ­ներ | մի­մյան­ցից ի­րավունք­նե­րով և պար­տա­կա­նու­թյո­ւն­նե­րով ա­ռա­նձ­նա­ցած հա­սա­րա­կա­կան խա­վե­ր։

Պատասխանիր հարցերին/գրավոր/

Հիմնական գաղափարներ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչ­պե­՞ս ար­մա­տա­վոր­վեց ա­վա­տա­տի­րու­թյո­ւնն Ար­շա­կու­նյաց Հայաս­տա­նո­ւմ։


բ. Բա­ցատ­րի­՛ր։ Ին­չո­՞վ էր պայ­մա­նա­վոր­ված թա­գա­վո­րա­կան իշ­խա­նու­թյան թու­լա­ցու­մը
ա­վա­տա­տի­րու­թյան ձևա­վոր­ման ըն­թաց­քո­ւմ։

նրանք այլևս չէին հույսը դնում թագավորի վրա հարստության կամ կարգավիճակի համար


գ. Հիմա­վո­րի­՛ր։ Ին­չո­՞ւ Հռո­մը չհան­դո­ւր­ժեց Պապ ար­քայի ձեռ­նար­կած վե­րա­փո­խու­թյո­ւն­նե­րը և
կազ­մա­կեր­պեց նրա սպա­նու­թյու­նը։

որովհետև նա ուզում էր որ Հայաստանը լինի լրիվ անկախ

Արքայացանկ

ԱրքաԳահակալման ժամանակաշրջանԾանոթագրություններ
Տրդատ Ա[2]52 թվականից, պաշտոնապես՝ 66 – 88 թվականներՊարթևաց Արշակունի արքա Վոնոն Բ–ի որդին, Պարթևաստանի թագավոր Վաղարշ Ա–ի եղբայրը։ Գահ է բարձրացել հայկական ավագանու աջակցությամբ։
Սանատրուկ88 – 110 թվականներՀաջորդել է հորը՝ Տրդատ Ա արքային։ Ըստ Մովսես Խորենացու` Սանատրուկը 91 թվականին արշավել է Աբգար Զ թագավորի (71-91) դեմ և գրավել ու Մեծ Հայքին է միավորել Օսրոյենե–Եդեսիայի թագավորությունը։ Ըստ հունահռոմեական պատմիչների` Սանատրուկը տիրել է նաև Ասորիքի մի մասին։
Աշխադար110 – 113 թվականներՀաջորդը՝ Տրդատ Ա–ի, որդին՝ Պարթևաստանի Բակուր II թագավորի։ Գահ է բարձրացել Հռոմի և Պարթևաստանի փոխհամաձայնությամբ։
Պարթամասիր113 – 114 թվականներՊարթև Արշակունի արքա Բակուր II որդին։ Առանց Հռոմի գիտության, Պարթամասիրին գահ է բարձրացրել Պարթևաց Խոսրով թագավորը՝ գահընկեց անելով նրա ավագ եղբայր Աշխադարին։
Վաղարշ Ա117 – 144 թվականներՍանատրուկ թագավորի որդին։ 116 թվականի ամռանը գլխավորելով հռոմեական նվաճողների դեմ հայերի ազատագրական պայքարը` վերականգնել է երկրի անկախությունը և Պարթևաց Խոսրով Ա արքայի աջակցությամբ հռչակվել Մեծ Հայքի թագավոր։ Նրա գահակալման տարիներն ընթացել են խաղաղությամբ և շինարարական աշխատանքներով։ Ըստ Մովսես Խորենացու` Վաղարշը վերակառուցել է հին Վարդգեսավանը և իր անունով կոչել Վաղարշապատ քաղաքը, այժմ՝ Էջմիածին։ Վաղարշին գահընկեց է արել Հռոմի Անտոնինոս Պիոս կայսրը՝ Մեծ Հայքի թագավոր կարգելով Սոհեմոսին։
Սոհեմոս144 – 161 թվականներՀայոց գահը ստացվել է Անտոնինոս Պիոսից՝ հաջորդելով գահընկեց Վաղարշ Ա–ին։ Սոհեմոսի գահակալումը դիտելով Հռանդեայի պայմանագրի խախտում, 161 թվականին Անտոնինոս Պիոսի մահից հետո պարթևական զորքերը մտել են Մեծ Հայք, տապալել Սոհեմոսին և գահ բարձրացրել Բակուր Ա Արշակունուն։ Սոհեմոսը ապաստանել է Հռոմում, այնտեղ ընտրվել ծերակույտի անդամ։
Բակուր Ա161 – 162 թվականներԳահ է բարձրացել Պարթևաց Վաղարշ III թագավորի աջակցությամբ` հռոմեական դրածո Սոհեմոս թագավորի տապալումից հետո։ Բակուրի մասին տեղեկությունները կցկտուր են։ Հռոմեական զորավար Ստատիոս Պրիսկոսը համառ կռիվներով գրավել է Արտաշատը և ձերբակալել Բակուրին։
Վաղարշ Բ186 – 198 թվականներԵնթադրվում է, որ Վաղարշ Ա–ի սերնդից էր։ Հռոմի դրածո Սոհեմոսի մահից հետո օգտվելով կայսրության ներքին գահակալական կռիվներից` Վաղարշ Բ-ն երկրից դուրս է քշել հռոմեական կայազորը և հռչակվել Մեծ Հայքի թագավոր։ 193 թվականին Վաղարշ Բ հրաժարվել է օգնել Հռոմի արևելյան զորքերի հրամանատար և կայսերական գահի հավակնորդ Նիգերոսին, իսկ վերջինիս պարտությունից հետո բանակցել Սեպտիմիոս Սևերոս կայսեր հետ և կանխել նրա ներխուժման վտանգը։ Վաղարշ Բ–ի խոհեմ արտաքին քաղաքականության շնորհիվ պահպանվել է Մեծ Հայքի անկախությանը, ի դեմս նրա, հիմնվել է հայ Արշակունիների ինքնուրույն և ժառանգական արքայատունը։ Վաղարշ Բ նետահար զոհվել է Կովկասի լեռնաբնակների դեմ հաղթական կռիվներից մեկում։
Խոսրով Ա198 – 216 թվականներՀաջորդել է հորը՝ Վաղարշ Բ-ին։ Խոսրովի գահակալման տարիները վիճելի են պատմագիտության մեջ։ Գահակալման սկզբին Խոսրովն անցել է Կովկասյան լեռները, պատժել խազրաց և բասլաց ցեղերն, ապահովել պետության հյուսիսային սահմանները։ Պաշտանելով քրմական դասի շահերը՝ հալածել է քրիստոնեական համայնքներին։ 215 թվականին Հռոմի հետ բարեկամանալու նպատակով այցելել է Կարակալա կայսրին, սակայն ձերբակալվել է։ Կարակալայի արարքը հռոմեացիների դեմ է հանել Հայոց բանակը, և նա հարկադրված ազատել է Խոսրովին։ 216 թվականին Խոսրովը պարթևաց զինակցությամբ հաղթել է վերստին նվաճումների ելած Կարակալային։ Խոսրովը զոհ է դարձել պարսից (հավանորեն Արտաշիր I-ի որդու՝ Հայոց դրածո թագավոր Որմիզդ-Արտաշիրի) կազմակերպած դավադրության։
Տրդատ Բ217 – 252 թվականներԽոսրով Ա-ի որդին։ 216 թվականի մայիսին Հռոմեական կայսր Կարակալլան իր մոտ է կանչում Հայոց Խոսրով Ա թագավորին և նրա կնոջը ու բանտարկում։ Կարակալայի այդ արարքը հանգեցրել է Հայաստանում Հռոմի դեմ ապստամբության։ Հռոմի կայսրը ապստամբ հայերի դեմ է ուղարկել իր զորավարներից Թեոկրիտոսին, որը, սակայն, պարտություն է կրել և հեռացել Հայաստանից։ Հայոց գահ է բարձրանում Տրդատ Բ-ն։
Արտավազդ Ե253 – 272 թվականներԳահակալել է Շապուհ I–ի օգնությամբ, երբ Մեծ Հայքը ենթարկվել էր Սասանյան Իրանի գերիշխությունը։ Հռոմեական պատմիչ Տրեբելոս Պոլիոնոսը հաղորդում է, որ 260 թ–ին Արտավազդի զորքերը մասնակցել են Եդեսիայում Վալերիանոս կայսեր զորքերի դեմ Շապուհ I–ի շահած ճակատամարտին։ Արտավազդը Շապուհից նամակով խնդրել է արձակել Վալերիանոս կայսրին, որի գերման պատճառով Հռոմը թշնամացել է նաև Մեծ Հայքի հետ։
Խոսրով Բ279 – 287 թվականներԽոսրով Բ-ն հայոց թագավոր Տրդատ Բ-ի որդին էր։ Հաջորդել է հորը և հռոմեացիների օգնությամբ հաստատվել հայկական գահին։ Սպանվել է 287 թվականին՝ Շապուհ I-ի հրահանգով պարթև Անակի կողմից՝ Վաղարշապատում։ Հայ ազնվականությունը վրեժ է լուծում նրանից, սպանվում են Անակի ընտանիքի բոլոր անդամները, բացի երիտասարդ Գրիգորից։
Տրդատ Գ Մեծ287 – 330 թվականներՀայոց թագավոր Խոսրով Բ Արշակունու (272-287) որդին։ Կրթվել և դաստիարակվել է հռոմեական արքունիքում։ Ըստ պատմիչներ Ագաթանգեղոսի և Մովսես Խորենացու, տիրապետելով արտակարգ ուժի, աչքի է ընկել կրկեսամարտերում, ինչպես նաև՝ Հռոմեական կայսրության մղած պատերազմներում։ Հռոմեական զորքերի ուղեկցությամբ 287 թվականին Տրդատը գալիս է Մեծ Հայք՝ գահը վերադարձնելու։ Նրան է միանում նաև Անակի որդի երիտասարդ Գրիգորը՝ դառնալով արքայի հավատարիմ զինակիցը։ Տրդատ Գ Մեծ Արշակունին քրիստոնեությունը ճանաչել է Մեծ Հայքի պետական պաշտոնական կրոն։
Խոսրով Կոտակ330 – 338 թվականներՀաջորդել է հորը՝ Տրդատ Գ Մեծին։ Վերջինիս մահից հետո երկրում ստեղծվել էր խառնակ իրադրություն։ Գահին էր ձգտում Հայոց հյուսիս–արևելյան կուսակալ Սանատրուկ Արշակունին։ Պարսից Շապուհ II արքայի զինակցությամբ ապստամբել էր Հայոց հարավային կուսակալը՝ Աղձնիքի անջատամետ բդեշխ Բակուրը։ Այդ պայմաններում Հայոց կաթողիկոս Վրթանես Ա Պարթևի գլխավորած հակապարսկական խմբակցությունը Խոսրովին գահ բարձրացրեց Կոստանդինոս կայսեր ուժերով։ Խոսրովը ճնշեց Բակուր բդեշխի խռովությունը, վերամիավորեց Աղձնիքն ու Հայոց Միջագետքը։ Բնաջնջեց վիճելի կալվածների համար միմյանց դեմ կռվող նախարարներին՝ Որդունիներին ու Մանավազյաններին, բռնագրավեց նրանց կալվածները նա Վաչե Մամիկոնյան սպարապետի գլխավորությամբ զորաբանակ է ուղարկում նշված տոհմերի դեմ, որոնք կատարում են արքայի հրամանը և հիմնահատակ ոչնչացնում այս նախարարական տները։ Պարսկաստանին տարեկան որոշ հարկ վճարելու պայմանով Խոսրովը հաշտվեց նաև Շապուհ II-ի հետ։
Տիրան Բ338 – 350 թվականներՀաջորդել է հորը՝ Խոսրով Գ Կոտակին։ 338 թվականի գարնանը, երբ Պարսից արքա Շապուհ II–ի զորքերը ներխուժել են Հայաստան, Տիրանը Հայոց կաթողիկոս Վրթանես Ա Պարթևի հետ հարկադրաբար ապաստանել է Բյուզանդիայում։ Գահին վերահաստատվել է 339 թվականի գարնանը՝ Հռոմի Կոստանդիոս I կայսեր օգնությամբ։ Հռոմի հետ կնքած պայմանագրով Տիրանը ճանաչել է նրա գերիշխանությունը, պատանդ տվել Տրդատ որդուն և թոռներին։ Տիրանի գահակալման առաջին տարիներն անցել են համեմատաբար խաղաղ։ Վարել է պետական իշխանության կենտրոնացման քաղաքականություն։
Արշակ Բ350 – 368 թվականներ350 թվականին Ոսխայի ճակատամարտում հայ–հռոմեական ուժերը հաղթել են պարսից Սասանյան արքա Շապուհ Բ Երկարակյացին (309-379) և հարկադրել գերությունից ազատել հայոց թագավոր Տիրանին։ Քանի որ Տիրանը կուրացվել էր, գահաժառանգ Արտաշեսը մահացել, իսկ մյուս որդին՝ Տրդատը, պատանդ էր Բյուզանդիոնում, ուստի Հռոմի և Պարսկաստանի համաձայնությամբ թագավորել է Արշակ Բ-ն։
Պապ370 – 374 թվականներԱրշակ Բ-ի և Փառանձեմի որդին։ Պապը անչափահաս ժամանակ ստանձնել է Արշակունիների գահը, քանի որ իր հայրը գերի էր Անհուշ բերդում։ Նա Մեծ Հայքում որպես արքա հաստատվեց Հռոմեական կայսրության օգնությամբ։ Սպարապետ Մուշեղ Մամիկոնյանի ղեկավարությամբ հայ-հռոմեական զորքը կարողացել է հաղթանակ տոնել պարսիկների նկատմամբ և Մեծ Հայքը ամբողջովին անկախ դարձնել։
Վարազդատ374 – 378 թվականներՀաջորդել է իր ազգական՝ Պապ թագավորին։ Մանուկ հասակում Վարազդատին խնամել և դաստիարակել է Բաթ Սահառունին։ Պատանեկության տարիներին ապրել և կրթվել է Հռոմում։ Գահակալել է Հռոմի Վաղես կայսեր աջակցությամբ։ 377 թ.–ին Վարազդատը հարկադրված է եղել ընդունել Սասանյան Պարսկաստանի գերիշխանությունը։ Վարազդատը աղբյուրներում հայտնի է նաև որպես բազմակողմանի զարգացած մարզիկ։ Նրա անունը դրոշմվել է մարմարյա սալիկին՝ որպես վերջին 393 օլիմպիադայի չեմպիոնի։
Արշակ Գ378 – 389 թվականներՊապի որդին և հաջորդը։ Մանվել Մամիկոնյան սպարապետը, գահընկեց անելով Վարազդատ թագավորին, Հայոց գահին բարձրացրել է մանկահասակ Արշակին՝ դառնալով նրա նախնակալը։ Փավստոս Բյուզանդի վկայությամբ, Մանվել Մամիկոնյանը 384–ին՝ վախճանվելուց առաջ, հատուկ գրությամբ Հայաստանը և Արշակ թագավորին «հանձնել է» Հռոմի կայսրին։ 385–ին Արշակը ստիպված հեռացել է հռոմեական Հայաստան՝ ապաստանելով Եկեղյաց գավառում։ Արշակ Գ-ի օրոք՝ 387 թվականին Հայաստանը բաժանվել է երկու մասի՝ Հռոմի և Պարսկաստանի միջև։
Խոսրով Դ384 – 388 թթ., 414 – 415 թվականներԱրշակ Գ թագավորի խնամակալ Մանվել Մամիկոնյանի մահից հետո, հայ նախարարների պահանջով, Պարսից Շապուհ III արքան Հայոց գահին դրեց պատանի Խոսրովին՝ նրան կնության տալով իր քույր Զրվանդուխտին և խնամակալ կարգելով պարսիկ իշխան Զիկին։
Վռամշապուհ388 – 414 թվականներ[3]Հաջորդել է եղբորը՝ Խոսրով Դ–ին։ Գահակալել է համեմատաբար խաղաղ ժամանակաշրջանում, հաշտ ու բարեկամական հարաբերություններ պահպանել ինչպես Սասանյան Պարսկաստանի, այնպես էլ Հռոմեական կայսրության հետ։ Վռամշապուհը մեծապես աջակցել է Հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևին և Մեսրոպ Մաշտոցին՝ հայ նոր գրերի ստեղծման և լուսավորական ձեռնարկումներին։ Վռամշապուհին նաև հաջողվել է միավորել Մեծ Հայքի երկու մասերը։
Շապուհ Պարսիկ416 – 419 թվականներՄեծ Հայքի պարսկական հատվածի դրածո արքա Սասանյան արքայատոհմի կողմից։ Պարսից Սասանյան արքա Հազկերտ I-ը 416 թ. հայոց Խոսրով Գ Արշակունի արքայի մահից հետո իր որդիներից Շապուհին նշանակում է Հայոց արքա։ Ըստ Մովսես Խորենացու` հայ նախարարները մշտապես ծիծաղում և արհամարհանքի էին ենթարկում Շապուհին։ 419 թ. Իրանում սկսվում են ներքին խժդժումներ և Շապուհը մեկնում է Իրան հորն օգնելու, որտեղ էլ և հոր հետ սպանվում է։
Արտաշես Դ422 – 428 թվականներՀայ Արշակունի հարստության վերջին ներկայացուցիչը, Վռամշապուհ թագավորի որդին։

387 թ. Հայաս­տա­նի բա­ժա­նու­մը Հռո­մի և Սա­սա­նյան Ի­րա­նի մի­ջև

  1. Բացահայտի՛ր քարտեզը։ Ին­չո­՞ւ է­ին Հռո­մն ու Պա­րս­կաս­տա­նը ձգ­տո­ւմ, որ Մեծ Հայքն ի­րե­նց
    դաշնակի­ցը լի­նի։
  2. Կիրառի՛ր աշխարհագրական հմտություններդ: Ի՞նչ ես կար­ծո­ւմ, ին­չո­՞ւ են Մեծ Հայքից Հռո­մին անցած տա­րա­ծք­նե­րը զի­ջո­ւմ Պա­րս­կաս­տա­նին ան­ցած տա­րա­ծք­նե­րի­ն։

Հռոմի ստացա հողը փոքր մասն էր և ոչ այնքան կարևոր մասը

Առաջադրանք 2

Թևավոր խոսք  «Անցնել Ռուբիկոնը» համացանցից գտիր ի՞նչ է նշանակում այն։

Սովորիր դաս – Ար­շա­կո­ւնյաց Հայաս­տա­նի սո­ցի­ալտնտե­սա­կան և մշա­կու­թային կյան­քը /էջ 122- 126/

Բառարան
Հայ­րե­նիք | միջ­նա­դա­րյան Հայաս­տա­նո­ւմ սե­փա­կա­նու­թյան ի­րա­վո­ւն­քի (ժա­ռան­գա­կան) հիմ­նա­կան տե­սա­կը­։
­Պա­րգ­ևա­կա­նք | ծա­ռայու­թյան դի­մաց ար­քայի և խո­շոր նա­խա­րար­նե­րի շնոր­հած հո­ղի պայ­մա­նա­կան սե­փա­կա­նու­թյու­նը։
Գան­ձա­գին | առք ու վա­ճառ­քի են­թա­կա մաս­նա­վոր սե­փա­կա­նու­թյու­նը։

Պատասխանիր հարցերին

Քննադատական մտածողություն

  1. Ընդ­հան­րաց­րո։ Ին­չո­՞վ էր պայ­մա­նա­վոր­ված Ար­շա­կու­նյաց Հայաս­տա­նո­ւմ ար­քայա­կան
    իշ­խա­նու­թյան թու­լա­ցու­մը։
  2. Ճա­նա­չի­՛ր ազ­դե­ցու­թյու­նը։ Ի՞նչ հետ­ևա­նք­ներ ու­նե­ցավ քա­ղաք­նե­րի ան­կո­ւմն Ար­շա­կու­նյաց
    Հայաս­տա­նո­ւմ։
  3. Վեր­լու­ծի­՛ր: Ի՞նչ փո­փո­խու­թյո­ւն­նե­րի հան­գեց­րեց ա­վա­տա­տի­րա­կան կար­գե­րի ձևա­վո­րու­մը
    Ար­շա­կու­նյաց Հայաս­տա­նո­ւմ։

Ծանոթացիր – Ին­չո­՞ւ է դա կար­ևոր այ­սօր
Հայաս­տա­նո­ւմ Ար­շա­կու­նի­նե­րի իշ­խա­նու­թյան ժա­մա­նա­կա­շր­ջա­նը նշա­նավոր­վեց մշա­կու­թային այն­պի­սի ան­ցո­ւմ­նե­րով , ո­րո­նք պայ­մա­նա­վո­րե­ցին նաևսո­ցի­ա­լա­կան փո­փո­խու­թյո­ւն­նե­ր։ Այդ­պի­սին էր հել­լե­նիս­տա­կան մշա­կույ­թի
նա­հանջը, ո­րի հետ­ևա­նք­նե­րը նաև քա­ղա­քա­կան է­ի­ն։ Տե­ղի ու­նե­ցող փո­փո­խություն­նե­րն ազ­դո­ւմ է­ին ինչ­պես մա­րդ­կային հա­րա­բե­րու­թյո­ւն­նե­րի, այն­պես էլ հասա­րա­կու­թյան կա­ռո­ւց­ված­քի ու կազ­մա­կե­րպ­ման ձևե­րի վրա։
Այ­սօր ևս մշա­կույթն այն­պես է ազ­դո­ւմ մեր հայա­ցք­նե­րի և վար­քագ­ծի վրա, որ հա­ճախ մե­նք նույ­նի­սկ տե­ղյակ չե­նք լի­նո­ւմ այդ ազ­դե­ցու­թյան մա­սի­ն։

Ապրիլի 13-18 Երկկենցաղների արտաքին և ներքին կառուցվածքը

Ապրիլի 13-18

Հարգելի՛ սովորողներ, այս շաբաթ ներկայացնելու եք հետևյալ թեման․

Դասարանական աշխատանք․

  1. Երկկենցաղների մաշկը
    ա) ծածկված է թեփուկներով
    բ) խոնավ է և ունի գեղձեր
    գ) չոր է և հաստ
    դ) ծածկված է փետուրներով
  2. Երկկենցաղների մաշկի հիմնական ֆունկցիաներից մեկը
    ա) միայն պաշտպանություն
    բ) շնչառություն
    գ) սննդի մարսում
    դ) շարժում
  3. Երկկենցաղների վերջույթները
    ա) բացակայում են
    բ) ունեն երկու զույգ վերջույթներ
    գ) ունեն մեկ զույգ վերջույթներ
    դ) վերածված են լողակների
  4. Երկկենցաղների աչքերը
    ա) չունեն կոպեր
    բ) ունեն շարժական կոպեր
    գ) մշտապես փակ են
    դ) չեն զարգացած
  5. Երկկենցաղների շնչառությունը մեծահասակ փուլում կատարվում է
    ա) միայն թոքերով
    բ) միայն մաշկով
    գ) թոքերով և մաշկով
    դ) խռիկներով
  6. Երկկենցաղների սիրտը
    ա) երկխորշ է
    բ) եռախորշ է
    գ) քառախորշ է
    դ) մեկ խորշ ունի
  7. Երկկենցաղների արյան շրջանառությունը
    ա) մեկ շրջան
    բ) երկու շրջան
    գ) երեք շրջան
    դ) շրջանառություն չունի
  8. Թրթուրային (ձվից դուրս եկած) փուլում երկկենցաղները շնչում են
    ա) թոքերով
    բ) խռիկներով
    գ) մաշկով
    դ) միայն օդով
  9. Երկկենցաղների մարսողական համակարգը սկսվում է
    ա) ստամոքսից
    բ) բերանի խոռոչից
    գ) աղիքից
    դ) լյարդից
  10. Երկկենցաղների մարմնի հիմնական բաժիններն են
    ա) գլուխ, կրծքավանդակ, որովայն
    բ) գլուխ և իրան
    գ) գլուխ, իրան և պոչ
    դ) միայն իրան

Ներկայացնելու եմ նոր թեմա․

Թռչուններ