Ըստ օրինաչափության՝ գտի՛ր տրված հաջորդականության հերթական անդամը։
1, 4, 7, 10, 13, 16, 19
244, 246, 248, 250
1, 2, 3, 5, 8, 13,
1, 4, 9, 14, 19
3, 6, 12, 24, 48,96
78, 71, 64, 57, 50
147, 136, 125, 114, 103
2․ Ի՞նչ թիվ պետք է գրել բաց թողնված տեղում։24
18
3․ Ուշադիր նայիր և գտիր, թե որոնք են հաջորդ թվերը
4․ Ըստ օրինաչափության՝ գտիր տրված հաջորդականության
հերթական անդամը 1,4,5,9,14,․․․
5․ Ստեղծիր քո օրինաչափությունը1.3.6.10
Հաշվի՛ր 11սմ կողմով քառակուսու պարագիծը և մակերեսը։ P=11×4=44 S=11×11=121սմ
2. Հաշվի՛ր 13դմ կողմով քառակուսու պարագիծը և մակերեսը։ p=13×4=52 S=13×13=109
3. Հաշվի՛ր 30սմ կողմով քառակուսու պարագիծը և մակերեսը։p=30×4=120 S=30×30=900
4. Հաշվի՛ր 19սմ կողմով քառակուսու պարագիծը։19×4=76
5. Հաշվի՛ր 3դմ կողմով քառակուսու մակերեսը։ S=3×3=9
6. Հաշվի՛ր 11սմ կողմով քառակուսու պարագիծը։P=11×4=44սմ
7. Հաշվի՛ր 12սմ կողմով քառակուսու մակերեսը։S=12×12=104սմ
8. Հաշվի՛ր 7դմ կողմով քառակուսու մակերեսը։ S= 7×7=449
Կրկնում ենք․
9)7 տ 2 ց 60 կգ-ը արտահայտիր կիլոգրամներով։7260կգ
10)Ո՞ր շարքում են թվերը դասավորված նվազման կարգով․
ա) 10, 20, 410, 570, 600
բ) 360, 340, 540, 100, 90
գ) 368, 358, 321, 101, 103
դ) 265, 112, 99, 89, 0
11)3455 > 34*5 արտահայտության մեջ աստղանիշի փոխարեն ո՞ր թիվը պետք է գրել, որ ստացվի ճիշտ անհավասարություն:
ա) 6
բ) 7
գ) 8
դ) 4
12) Հաշվիր գումարը`
Վերհիշում ենք․
29:2=
| 2 | 9 | |||||||||||
| – | 2 | 8 | Ստուգում՝ | 14×2+1=29 | ||||||||
| 1 | 4 | |||||||||||
39:5=
| 3 | 9 | |||||||||||
| – | 3 | 5 | Ստուգում՝ | 7×5+4=39 | ||||||||
| 4 | ||||||||||||
77:6=
| 7 | 7 | |||||||||||
| – | 6 | 6 | Ստուգում՝ | 11×6+11=77 | ||||||||
| 1 | 1 | 1 | ||||||||||
2. Կատարեք տրված բաժանումները:
Անահիտը 5 տուփ կարագ գնելու համար վճարեց 3500դրամ։ Սոնան այդ նույն կարագից 3 տուփ գնելու համար որքքա՞ն գումար պետք է վճարի։3500:5=700 700×3=2100
2․Ավտոմեքենան երկու օրում անցավ 650կմ ճանապարհ։ Առաջին օրը նա անցավ 70կմ-ով ավելի, քան երկրորդ օրը։ Որքա՞ն ճանապարհ անցավ ավտոմեքենան առաջին օրը։ 650-70=580(4մ) 580:2=290 290+70=360
3․ Սոնան 20 տետրի համար վճարեց 280 դրամ ավելի, քան Անին՝ 16 տետրի համար։ Աննան 7 տետրի համար որքա՞ն գումար պետք է վճարի։20-16=4 280:4=70 7×70=490
4․ Էլեկտրալարի 60մ երկարությամբ փաթեթն արժե 7200դրամ։ Որքա՞ն պետք է վճարել՝ այդ լարից 25մ գնելու համար։ 7200:60=120 120×25=9000
5․Երկու թվերի գումարը 1240 է, իսկ տարբերությունը՝ 120։ Որո՞նք են այդ թվերը։1240-120=1120. 1120:2=560 560+120=680
6. Երկու պարկում միասին կար 124կգ շաքարավազ։ Երբ առաջին պարկից 4կգ լցրին երկրորդի մեջ, պարկերում շաքարավազի քանակները հավասարվեցին։ Քանի՞ կիլոգրամ շաքարավազ կար յուրաքանչյուր պարկում։ 124:2=62 62+4=66 62-4=58 58+66=124
7. Դերձակն ունի 21մ գործվածք։ Դրանից նա օրական պետք է կտրի 3մ։ Ո՞րերորդ օրը նա կկտրի վերջին կտորը։ 21:3=7
Տարբեր կարգի գործողություններ պարունակող արտահայտություններ
Դասարանական և տնային առաջադրանքներ
Հաշվի՛ր արտահայտության արժեքը
32406-2235:5=
| 1 | 2 | 2 | 3 | 5 | 5 | ||||||||||||||||||
| – | 2 | 0 | 4 | 4 | 7 | 2 | 3 | 2 | 4 | 0 | 6 | ||||||||||||
| 2 | 3 | 4 | 4 | 7 | |||||||||||||||||||
| – | 2 | 0 | |||||||||||||||||||||
| 3 | 5 | 3 | 1 | 9 | 5 | 9 | |||||||||||||||||
| – | 3 | 5 | |||||||||||||||||||||
| 0 | |||||||||||||||||||||||
30184-7025:5+9683=
| 1 | 7 | 0 | 2 | 5 | |||||||||||||||||||
| 5 | 5 | ||||||||||||||||||||||
| 2 | 0 | 1 | 4 | ||||||||||||||||||||
| – | 2 | 0 | 2 | ||||||||||||||||||||
| 0 | 2 | 5 | |||||||||||||||||||||
| – | 2 | 5 | |||||||||||||||||||||
| 0 | |||||||||||||||||||||||
| 3 | |||||||||||||||||||||||
| 3 | 0 | 1 | 8 | 4 | |||||||||||||||||||
42588:7-2056+960:3=
| 1 | 4 | 2 | 5 | 8 | 8 | ||||||||||||||||||
| 4 | 2 | 7 | 3. | 9 | 6 | 0 | 3 | ||||||||||||||||
| 0 | 5 | 8 | 6 | 0 | 8 | 4 | 9 | 3 | 2 | 0 | |||||||||||||
| 5 | 6 | 0 | 6 | ||||||||||||||||||||
| 2 | 8 | – | 6 | ||||||||||||||||||||
| 2 | 3 | 0 | |||||||||||||||||||||
| 0 | |||||||||||||||||||||||
| 2 | 2 | 0 | 5 | 4. | 6 | 0 | 8 | 4 | |||||||||||||||
| 6 | – | 1 | 2 | 3 | 0 | ||||||||||||||||||
| 1 | 2 | 3 | 0 | 5 | 0 | 5 | 4 | ||||||||||||||||
| 5 | |||||||||||||||||||||||
Հրազդան գետը (ուրարտերեն՝ Իլդարունի) կամ Զանգուն սկիզբ է առնում Սևանա լճից, հոսում հարավարևմտյան ընդհանուր ուղղությամբ, անցնում Գեղարքունիքի, Կոտայքի մարզերով, Երևան քաղաքով, Արարատի մարզով ու ծովի մակարդակից 820 մ բարձրության վրա թափվում Արաքսը:
Ունի 141 կմ երկարություն։ Ավազանի մակերեսը 2650 կմ2 է (առանց Սևանա լճի): Վերին հոսանքում, առաջացնելով գալարներ, մոտ 20 կմ հոսում է դեպի արևմուտք, միջին հոսանքում անցնում է նեղ ու խոր կիրճով (120-150 մ) և հերթափոխվում ձորերով ու գոգավորություններով: Հրազդան, Արզնի բնակավայրերի մոտ առաջացնում է աղբյուրներ, որոնք օգտագործվում են ջրամատակարարման համար:
Գետի ընդհանուր անկումը մոտ 1100 մ։ Համակարգում կան մոտ 340 գետակներ, որոնցից 25-ն ունեն 10 կմ-ից ավելի երկարություն, 3-ը՝ մինչև 50 կմ: Հրազդան գետի սնումը բնական պայմաններում մեծամասամբ ստորերկրյա է, վարարումներ են նկատվում ամռանն ու աշնանը
Հրազդանի վրա կառուցվել են Սևանի, Հրազդանի, Արզնիի, Քանաքեռի, Երևանի ՀԷԿ-երը, մի շարք ջրանցքներ և Երևանյան լիճը։
Հրազդանի ափին է Արզնի առողջարանը, Սևան, Հրազդան, Չարենցավան, Լուսակերտ, Երևան քաղաքները: Հրազդանի վրա են կառուցված Հաղթանակի (1945թ.), Հրազդանի Մեծ (1956թ.), Նուռնուսի (1981թ.), Դավթաշենի (2000թ.), Կարմիր (1679թ., Երևան) կամուրջները: Կամուրջներից հնագույնը Կարմիր կամուրջն է:
Դեռևս հին քարի դարից սկսած գետի ափերը բնակեցված են եղել (Արզնի, Երևանյան քարայրեր և այլն): Ուրարտական ժամանակներում և միջնադարում Հրազդանից անցկացվել են մի քանի ջրանցքներ՝ Ռուսայի (թունելով), Դալմայի, Աբուհայաթի և այլն: Հրազդան գետի կիրճում են կառուցվել ուրարտական Թեյշեբաինի (Կարմիր բլուր) ամրոցը, Ս. Աստվածածին եկեղեցին (XI դ., Բջնի):
Կիրճում կառուցված կարկառուն բերդերից է Պահլավունիների հիմնած Բջնի բերդը (10-11-րդ դար), որը դարեր ի վեր Նիգ գավառի գլխավոր ամրությունն էր և վերահսկում էր Բջնիի մատույցները։ Բերդը երեք կողմից պաշտպանված է վերձիգ ժայռերով իսկ դեպի Հրազդան գետը՝ բրգավոր հենապատ-պարսպապատով, որն այժմ կիսավեր է։ Բջնի բերդի տիրակալն էր Վասակ Պահլավունին:
Դարեր շարունակ ձգվող իր պատմության ընթացքում հայ ժողովուրդն ունեցել է երեք Նոր տարի` Կաղանդ, Նավասարդ , Ամանոր անուններով:
Խոր անցյալում հայոց նախնիները Նոր տարին՝ Կաղանդը տոնել են մարտի 21-ին` գարնանային գիշերահավասարի օրը, որը նաև բնության զարթոնքի խորհրդանիշն էր: «Կաղանդ» բառի բացատրությունը լավագույնս տվել է Անանիա Շիրակացին իր «Տիեզերագիտություն և տոմար» գրքում. «Զի՞նչ է կաղանդ և կաղանդիկոս: Կաղանդ ամսամուտ է և կաղանդիկոս նախասկզբնակ օր տարույն»:
Բոլոր գավառներում Կաղանդը նշվում էր մեծ տոնախմբությամբ, տաճարներում տոնական ծեսեր էին կատարվում, որոնք ուղեկցվում էին աստվածներին զոհեր մատուցելով:
Հին հայկական ավանդույթում Ամանորի խորհրդանիշը ոչ թե Ձմեռ պապն էր, այլ Կաղանդ պապը, ով հայտնվում էր գավազանով և ոչխարի մորթուց պատրաստված քուրքով:Կաղանդ պապը ազգային արժեքները, ծիսական համակարգը պահպանող ու սերունդներին փոխանցող կերպար է։ Նա փոքրիկներին ոչ թե նվերներ, այլ Ամանորի յոթ խորհուրդ էր տալիս՝ փոխադարձ հարգանք, խաղաղություն, ազնվություն, իմաստություն, աշխատասիրություն, համեստություն և գոհունակություն:
Հայոց երկրորդ Նոր տարին նշվում էր հայկական օրացույցի՝ Նավասարդի 1-ին այն օրը, երբ հայոց հիմնադիր Հայկ Նահապետը հաղթեց Տիտանյան Բելին: Ըստ ավանդության` Հայկ նահապետը Հայոց Ձոր գավառում օգոստոսի 11-ին է սպանել բռնակալ Բելին և ազատություն շնորհել իր տոհմին: Այդ ժամանակից էլ հայերը Նոր տարին սկսել են տոնել օգոստոսի 11-ին: Ենթադրվում է, որ դա տեղի է ունեցել նախքան Քրիստոսը 2492 թվականին:
Հնագույն ժամանակներում Ամանորյա ծիսակատարության ժամանակ մառաններից տուն են բերել մրգերի և չրերի շարաններ և կախել առաստաղից: Ի տարբերություն ներկայիս առատ սեղանների՝ հնում Հայաստանում արգելվում էր սեղանին ամեն տեսակ մսեղեն դնելը, քանի որ Նավասարդը համարվում էր պահքի օր: Սեղանի զարդը համարվում էր տանտիկինների կողմից պատրաստված Տարի հացը, որի մեջ պատրաստելու ընթացքում դրվում էր գուշակության դրամը` դովլաթը: Հացը բաժանվում էր 12 մասերի, և դովլաթը բաժին հասած ընտանիքի անդամին Նոր տարում հաջողություններ էին սպասվում: Հնում հայերը պատրաստել են նաև կճախաշ՝ կճուճի մեջ ողջ գիշեր եփել են հատիկեղեններ, թոնրի մեջ եփել են նաև տոնական հարիսա՝ որպես նոր սկսվող տարվա երկրագործական աշխատանքների առատության խորհրդանիշ։ Ավանդական հայկական սեղանին բնորոշ է եղել նաև անուշապուրը՝ տարբեր չրերով եփված ձավարը, պասուց տոլման, որը պետք է պարունակեր 7 տարբեր հատիկեղեններ։
Ինչ վերաբերում է տոնածառին, ապա նախկինում հայերն այն հիմնականում փոխարինել են ձիթենու ճյուղերով, որից գունավոր թելերով կախել են մրգեր, չրեր և խմորեղեն:
Հայաստանի գրեթե բոլոր շրջաններում հայտնի էր «Գոտեկախի» սովորույթը: Երբ երիտասարդ աղջիկներն ու պատանիները Նոր տարվա նախորդ գիշերը փոքրիկ խմբերով տոպրակներ, գուլպաներ կամ կողովներ առած շրջում էին երդիկից երդիկ և դրանք պարանով երդիկից ցած իջեցնելով` բարեմաղթանքի երգեր էին ասում ու շնորհավորում տնեցիներին: Տանտիկինը կախվածի մեջ զանազան ուտելիքներ էր լցնում:
Տան դուռը երբեք չէր փակվում: Առավոտ շուտ սկսվում էին այցելությունները: Բոլոր հյուրերը սպասված էին: Այցելում էին տոհմի մեծերին, ծնողներին, խնամիներին, հարևաններին, քավորին, գյուղապետին, քահանային: Շնորհավորելու գնացողները երբեք դատարկաձեռն տուն չէին մտնում, առնվազն մի խնձոր էին ավելացնում սեղանի բարիքներին՝ բարեկեցության և երկարակեցության մաղթանքներով: Տնեցիներն ու հյուրերը տուն մտնում էին աջ ոտքը առաջինը մտցնելով, այլապես ձախորդություններն անպակաս կլինեին։
Ներկայումս բոլոր քրիստոնյա ազգերն Ամանորը տոնում են հունվարի 1-ին, որը նշանավորում է Հիսուս Քրիստոսի ծննդյան ամիսը: «Ամանորը» բուն հայկական բառ է, «ամ» նշանակում է տարի, այսինքն՝ Նոր տարի: Ըստ ժողովրդական սովորության՝ Ամանորին տոնածառ են զարդարում, որը դրախտի Կենաց ծառի խորհուրդն ունի:
Սովորաբար Ամանորը Հայաստանում դիմավորում են ընտանիքի հետ: Մինչև օրս էլ Հայաստանի որոշ շրջաններում տոնական «տարեհաց» են պատրաստում: Իհարկե, սեղանից անպակաս են գինին ու կոնյակը:
Դարերի ընթացքում, իհարկե, շատ բան է փոխվել, Բայց Նոր տարին այսօր էլ հայերի ամենասպասված և ամենաուրախ տոնն է:
Կաղանդ Պապա մը գար
Նվերներ բերեր
Տար տար չհատներ:
Ծառ մը բարձրանար
Թիզ թիզ -օրեօր-
Երկինք չհասներ
Ինչ որ կյանք կըսենք
Անուշապուր մը ըլլար-ո
Կաղանդ Պապային մօրուքը
Կաղանդ Պապային մօրուքը ճերմակ է
Ալիւրի նման,
Ըսէ — Կաղանդ Պապա
Մօրուքէդ հաց կը շինուի՞
Once upon a time there was a little fir tree in a forest in Norway. It was a very small tree and it did not grow. The other trees near it were so high and had such big branches that the poor little fir tree could not grow into a big high tree. There were oak trees, pine trees, and birches around the little fir tree. They were all very useful to people. But the little tree was not useful to anybody and it became very sad. One day the fir tree asked the other trees, “Do you know how a small fir tree could be useful?” Some of the trees were too proud to answer such a little tree. But the birch tree was a kind tree and it said. “You could be a Christmas tree, but that is all.” “What is a Christmas tree?” asked the little tree. “I don’t know,” replied the birch tree, “but once a year, in winter, men come and look at all the little fir trees and choose the prettiest for a Christmas tree. They chop it down but I don’t know what they do with it.” “I could be useful to some people”, thought the little fir tree. It was happy now and waited for Christmas Day. At last that frosty winter day came. A boy with an axe walked through the forest. He stopped in front of the little fir tree, then he chopped it down and took it home. “This will be the Christmas tree,” he told his brothers. The next day the boys put it in a big room and it with balloons, paper bells and golden balls. Their mother put some candles on the branches of the tree and lit them. “It’s the most beautiful Christmas tree!” cried one of the boys. All the family gathered around the tree. They joined hands and began to sing songs and dance. They all were happy. But the little Christmas tree was the happiest. “I hope I shall not drop any of these beautiful things which the children put on me. I shall give joy and happiness to them. I am happy because I am useful now,” thought the little Christmas tree.
Read and tell your friends what do you think about these sentences.
1. Once upon a time there was a big fir tree in a nice forest in norway
2. The oak trees, the pine trees and the birches . around the little fir tree.
3. The little fir tree was winter day too , people and it was very happy.
4. On a winter day a boy chopped down the little fir tree.
Answer the questions.
1. In which country did the fir tree grow? norway
2. Why couldn’t the small tree grow?
3. Why was the fir tree sad? He was not useful to people
4. What did it ask the other trees? Do you know how a small fir tree could be useful?
5. Why didn’t most of the trees answer the fir tree? too proud to answer
6. What did the birch tree tell the little fir tree? You could be a Christmas tree
7. When did the men chop down the prettiest fir trees? winter day
8. Why was the little fir tree happy? he was useful
9. What happened one frosty winter day? chopped the fir trees down
10. How was the little fir tree decorated?
11. What did the children’s mother put on it?
12. What did one of the children say?
13. What did all the family do?
14. Why was the little fir tree the happiest?
Choose the correct word.
The fir tree was the … tree in the forest. (biggest, smallest)
The fir tree was very … because it could not grow. (sad, happy)
Mother put some … on the branches of the fir tree. (paper bells, candles)
The family … round the Christmas tree. (ate, danced)